Horudhac

Qarniyadii dambe waxaa soo badanayay aqoomaha kala jaadka ah kuwaas oo oddorosaya qeyb ka mid ah nolosha. Cilmiyadan kala duwan waxaa kala dhaxlayay ilbaxyada dunida ka soo jiray, kuwaas oo inta badan ku dhisan diin ama falsafo ku riixaysa in dunida kale la raadceyo, sida inay qabsadaan duulal kale kana dhaxla hodannimo aysan haysanin iyagu, sidoo kalana gaarsiiya nolol cusub oo ay ka soo dheegtaan qeybaha kale ee ay maamulaan. Boqortooyoyinka caynkan ah waxaa lagu magacaabaa İmbaraaddooriyad, waxaan ka mid ah tii Faariska, Masaaridii hore, Roomaanka, Xabashida, Boqortooyada İngiriiska iwm. Waxyaabaha laga dhaxlay awoodahan waxaa ka mid ah in ereyo badan ay dunidan isugu gudbisay, Tusaale ; nidaamkii İslaamiga ahaa ee 1000 kii sano ee ugu dambeyay saameynta ku lahaa Soomaalida waxay Afsoomaaliga ku soo biiriyeen ereyo afaf kale sida Faarista, ereyadan qaar si toos, qaarna si dadban ayay u soo gaareen geyigan.

Aqoomaha xilliyadii dambe si aqoon ahaan diiradda loo saro waxaa ka mid ah; Cilmi-afeedka(Linguistics). Aqoonyahanahada cilmigan ku xeeldheer waxay isku raaceen qeybinta afafka dunidan looga hadlo. Kumanaanka af ee aadanuhu ku hadlaan waxay ku wada arooraan hal af, sida qiyaasta aqooneed  (hypothesis) ama aragtida aqooneed (theory) lagu soo bandhigay. Waxaana afafkan sida ay isugu dhowyihiin loo sii qeybiyay baho, bahahaas waxaa ka mid ah bahda Afraasiyeedka(afro-asiatic) taas oo looga hadlo goobaha ay isaga dhowyihiin labada qaaradood ee magacoodu ka muuqdo magaca. Dadyowga ku hadla afkan ayaa ku fidsan goobaha kala ah: Geeska Afrika, Waqoyiga Afrika, Jasiiradxigeenta Carbeed(Bariga dhexe), iyo qeybo ka mid ah gudaha Afrika sida Nayjeeriya(Hawsa).

Laamaha ay bahdan u sii qeybsanto ayaa ah: Kushitig, Semitig, Barbari, Masaarigii hore, Jaaddig, Omotig. Kolka laga tago Semitig; inta kale waxaa looga hadlaa qaaradda Afrika, Laguna magacaabaa Xamitig. İsla sidoo kale qeyb ka tirsan Semitigga ayaa looga hadlaa qaaraddan, sida İtoosemitig(Ethiosemitig) ee ay ka midyihiin Af-amxaarka, Af-tigeega, Af-hareeriga, iwm.

Afka Soomaaliyeed oo gala laanta Kushitigga waxa uu leeyahay hodannimo taariikheed, dhaqameed iyo mid afeedba, waxaysa la’dahay cilmibaareyaal dhiiran, si weynna u turxanbixiya. Qoraalkaygan waxaan barbardhig ku sameynayaa labada af ee kala gala labo bah oo dhalatay yacni walaalo ah, waa afafka Soomaaliga oo ku abtirsada laanta Kushitigga iyo Afka Carabiga oo gala laanta Semitigga. Tan iyo muddo fog dareenka diimeed ee nagu jira awgeeda waxaan ku dhiiran waynay af-carabiga(Afka Quraanka) inaan ku baddalno af kale, xittaa hadduu yahay kayağa Af-soomaaliga, arinkan ma aha wax u gaar ah Soomaalida, waxay ku dhacday Turkida, Reer Yurub idilkooda(Af-Laatiinka iyo ka horna Af-Giriigga ayay ugu jirtay kaalintaas), iyo kuwo kale.

Ololaha Farsoomaaliga waxaa la bilaabay qarnigii 13aad ee miilaaddiga, waxaana xoogga saaray buunigii weynaa ee Awbarkhadle, wuxuuna soo saaray far carbeed lagu baahitirayo qoraalka Af-soomaaliga. İnkastoo ay jiraan ififaalo muujinaya in Soomaalidu lahayd miilaaddiga ka hor, far u gaar ah oo noloshoodu ku maareyn jireen, hase yeeeshee la’aanta dadyow baara raadadka awoowayaashooda ayaa keentay ilaa iminka inaan la hayn caddeymo iyo faahfaahimo dheeraad ah.

Waxay ahaataba, inkastoo ay jirto xasiloonidaro afeed ee Af-soomaaliga, haddana waxaa jirta dhan ay u wada badanyihiin soomaalida maanta ee sida ay u qoraan ereyada Soomaaliyeed ee sida kala duwan ay ugu hadlaan. Xilligan la joogana waxaan si uun u sameyn karnaa isbarbardhig afkeena iyo af kale, iyadoo taas laga duulayo waxaan halkan hoose ku bandhigayaa xiriirka, isu-ekaanshaha iyo kala duwanaanshaha laba af ee ina adeerada ah.

İsbarbardhigyada afeed

Afafkan ilma adeerada ah waxay wadaagaan erey-saleedyada yacni ereyada aan galin ergashada ee aan lakala qaadan karin, af walbana inuu lahaado ay tahay lamahuraan, hadday wadaagaanna waxay ka dhigantaa inuu jiro xiriir walaalnimo. Ereyadan waxaa ka mid ah magacuyaalada, tiroyinka( gaar ah 5ta hore), xubnaha jirka , iwm.

Magacuyaalada:

Af-Soomaali	Af-Carabi	Wadaagyada	Faahfaahin
Ani(ga)	Anaa	N
Adi(ga)	Anta     / anti	d-t
İsa(ga)	Huwa	Waxba
İya(da)	Hiya	Y	(h) +iya= hiya
Ana(ga) / ina(ga)	Naxnu  / innaa	N
Adin(ka)	Antum / antunna	d-t iyo n	M kuma dhamaado ereey soomaaliyeed.
İya(ga)	Hum    / hunna	Waxba	Saameyntii ( hiya).

Dhanka sare haddaan eegno, waxaan arkayna isu ekaanshaha weyn kolka la turxanbixiyo naxwe ahaan:

Af-Soomaaliga ma jiro erey ku dhamaada xarfaha; k, t, m, iwm. Tusaaleyaal: calam = calan, muslim= muslin, quut=quud, iwm. Haddaba kuwa ku dhamaada xarafka (m) sida Antum haddaan ka dhigno Antun, si la mid ahna xarfaha is qaata sida b iyo f, b iyo w, m iyo n, d iyo t, iwm. Haddaan ku dabaqno halkan waxaa soo baxaysa antun = andun, magacuyaalkan “andun” kama agdheera “adin”, sababta haddaan raaciyo, afka Soomaaliga laguma arko xarafka “D” oo u dhexeya labo shaqal misana dhawaauna aan is baddalin. Tusaale: bad = bado, bud = budad, dadaal, badeel, budo, badar, raadaar, raadiyo, raadad, madal, iwm. Adiga kolkaad ku dhawaaqayso si fiican ula raacraac qaabka aad ugu dhawaaqayso, marna waa sidan bad= badda( bad+ta) iyo marna bad= bado (bad+o).

Sidoo kale ereygan İSAGA ( isa, asa, usu,…) waa dhawaaqyo kala duwan kuna jira afkeena. Afka Sumariga iyo afaf kale oo Afraasiyada ah ayaa loogu dhawaaqaa “usu”.

Si la mid ah magacuyaalada ah layeele, yacni objects(mafcuul) waxay noqonaysa sidan:

Layeele	Af-Soomaali	Af-Carabi
Aniga	İ	Nii
Adiga	Ku	Ka      / ki
İsaga	–	Hu
İyada	–	Haa
Anaga	Na	Naa
Adinka	İdin	Kum   /kunna
İyaga	–	Hum   / hunaa

Aan faahfaahiyo halkan, tusaale aniga oo bixinaya ayaan kasi(Fahmi) doonnaa;

Waad i jeceshahay ——- تحبني(tuxibbu-nii)

Waan ku jeclahay  ——– أحبك(uxibbu-ka)

Waad na aragtay     —— رأيتنا(ra’eyta-naa)…

Tiroyinka:

Af-Soomaali	Af-Carabi
Kow	Waaxid
Labo	İthneyn
Saddex	Thalaatha
Afar	Arbaca
Shan	Khamsa
Lix	Sitta
Todobo	Sabca

Qeybtan way adagtahay helidda inay wadaagaan, baddalkeeda waxay u sii dhowdahay afafka kale ee bahda HidiYurub (İndo-European), tusaale:

Af-Carabi	Af-İngiriis	Af-Talyaani
Waaxid	One	Uno
İthneyn	Two	Due
Thalaatha	Three	Tre
arbaca	Four	Quatro
Khamsa	Five	Cinque
Sitta	Six	Sei
Sabca	Seven	Sette

Qaabdhismeedyada naxweed:

Fal tagto

Magacuyaalka	Af-Soomaali	Af-Carabi	Faahfaahin
Aniga	Qor-ay	Katab-tu
Adiga	Qor-tay	Katab-ta
İsaga	Qor-ay	Katab-a
İyada	Qor-tay	Katab-at
Anaga	Qor-nay	Katab-naa
Adinka	Qor-teen	Katab-tum
İyaga	Qor –een	Katab-uu	Muddaarica(joogtada) waa yaktub-uuna.

Fal joogto

Magacuyaalka	Af-Soomaali	Af-Carabi	Faahfaahin
Aniga	Qor- aa         / ayaa	a-ktubu	Dhamaana haddaad u fiirsato waxaa muuqda xiriir naxweed oo u cad. Haddii la isu fasirana way is qaataan.
Adiga	Qor- taa      / aysaa	Ta-ktubu
İsaga	Qor- aa       / ayaa	Ya-ktubu
İyada	Qor- taa     / aysaa	Ta-katubu
Anaga	Qor- naa    / aynaa	Na-ktubu
Adinka	Qor- taan  / aysaan	Ta-ktubu-una
İyaga	Qor- aan   / ayaan	Ya-ktubu-una

Ugu dambeyn, ereyga lahaansho waa ملكية  afka carabiga, laakiin kolka la hadlayo lahu/lahaa ayaa la adeegsadaa:

Lahaansho	Af-Soomaali	Af-Carabi
Aniga	Leeyahay	Lii
Adiga	Leedahay	Laka
İsaga	Leeyahay	Lahu
İyada	Leedahay	Lahaa
Anaga	Leenahay	Lanaa
Adinka	Leedihiin	Lakum
İyaga	Leeyihiin	Lahum

Meeleyeyaashuna waxay noqonayaan:

Ka	Ka qaado	Min	Khud min-hu
Ku	Ku socdaa,	İlaa, bi	Maashii ilaa, maashii bi
U	U imid	La	Ji’tu li
La	La hadlay	Maca	Takallamtu Maca

Waxay ahaataba waa arin dhiraandhirin cilmiyeysan kana fog laablakac iyo caaddifad.

Ma habboona in la yiraahdo wax walba oo ay wadaagaan labadan af ee ilma adeerada ah; in afka carabiga laga soo qaatay ekaan walba. Si la mid ahna ereyada oo ay ka buuxaan af soomaaliga ereyo ku jira af carabiga. Waxaan hoos ku soo bandhigayaa boqolaal erey oo aan isku taxallujiyay helidda in ay jiraan ereyo la mid ah oo afsoomaaligu lahaa ama leeyahay.

No	Af-Carabi	Af-Soomaaliyeysan	Af-Soomaali
001	ايمان	Aaminsanaan	Rumeysnaan
002	اساس	Aasaas	Udubdhexaad
003	تاسيس	Aasaasid	Yagleelid
004		Adduunyo	İf
005	أجنبي	Ajnabi	Shisheye
006	الباب	Albaab	Irid, afsaar, afaaf, marin, Kadin, ilin,
007	تاليف	alifid	Curin,unkid
008		Ammiir	Taliye
009	امر	Amrid	farid
010	القبول	Aqbalid	ogolaansho
011	الأربعاء	Arbaco	Agaal,koodaar
012	الأرض	Arli	Dhul
013	عروس	Aroos	Guur, aqalgal
013		Arxan	Naxriis
014	أسبوع	Asbuuc	Todobaad
015	الاصابة	Asiibid	Haleelid,
016	اسلوب	Asluub	Anshax
017	أول	Awal	Kow
018	الأحد	Axad	Carte, koobin
019		Axsaan	Abaal
020	أيام	Ayaamo	Maalmo
021	تأييد	Ayidid	Taageerid
022	بادية	Baaddiye	Miyi
023	بعد	Bacdi	Dib, dabadeed,
024	تبديل	Baddalid	Doorin
025	بخيل	Bakhayl	Dhabcaal, muudal
026	بلد	Balad	Magaalo
027	بركة	Barako	Barkhad,
028	بيع	Beec	Iib
029	بيض	Beed	Ukun, ugxan
030	بيت	Beyd	Meeris
031	بكرة	Bikro	Bocor
032	برق	Biriq	Hilaac
033	عاطفة	Caaddifad	Laablakac
034	العافية	Caafimaad	Faaysi
035	عالم	Caalin	Buuni
036	عشق	Caashaq	Jaceyl
037	عاصمة	Caasimad	Magaalamadax
038	معاون	Caawin	Kaalmeyn, gargaarid, garab is taagid, gacan qabasho,
039	عدالة	Caddaalad	Garsoor
040	عدو	Cadow	Nacab, col
041	علامة	Calaamad	Astaan, sumad
042	عقل	Caqli	Xirgi, garaad, dhug, maan,
043	عشاء	Casho	Xiraad
044		Cawar	Illaw
045	عيب	Ceeb	Bayuur, jiciir
046	علم	Cilmi	Aqoon
047	عمر	Cimri	Da’, fil
048	عيال	Ciyaal	Caruur, ilmo
049		Ciyaal	Caruur
050	دار	Daar	Sar
051	طبيعة	Dabeecad	Baxaalli
052	ضعف	Daciifid	Liidasho, liicid
053	طلب	Dalab	Codsi, warsi
054	ذنب	Danbi	Dhagar, gabood
055	دقيقة	Daqiiqad	Mirir
056	درجة	Darajo	heer
057	ضربة	Darbo	Haraati
058	طريق	Dariiq	Waddo, jid, tub, waddiiqo, daw
059	درس	Darsi	Cashar
060		Daruur	Hogol
061	اضاع	Dayicid	Beerdareyn
062		Deyn	Amaah
063	دفاع	Difaac	Dhicin, gaashaan
064		Digaagad	Diiro
065	دور	Door	Kaalin
066	دعاء	Duco	Duraansi
067	ظهر	Duhur	Hargal, gadiid,
068	ظلم	Dulmi	Gardarro
069	أهل	Ehel	Reer, xigto, sokeye
070	فائدة	Faaido	Waxtar, dheef
071	فارغ	Faaruq	Maran, banaan, baabah
072	فهم	Fahan	Kasmo
073	فلك	Falag	Cirbixin
074	فنان	Fanaan	Heesaa
075	فقير	Faqiir	Sabool
076	فرحة	Farxad	Reynreyn, riyaaq
077		Fashil	Guuldaro
078	فعل	Ficil	Fal, sameyn
079	فراش	Firaash	Gogol, joodari
080	فرصة	Fursad	Kanshe
081	قرع	Garaacid	Dhabid, dhufasho,
082	هجرة	Haajirid	Hayaamid,
083	هدف	Hadaf	Yool, ujeeddo
084	هم	Han	Himilo
085	هواء	Hawo	Dabayl
086	اعلان	Iclaamin	Ogeysiin, wargalin
087		İnqilaab	Agfembi
088	الاثنين	Isniin	Uguus, lamin
089	استعمال	Isticmaal	Adeegsi
090		İsticmaar	Gumeysi
091	جار	Jaar	Deris, ollog
092	جهل	Jahli	Aqoondaro
093	جهة	Jaho	Doc, dhan
094	الجمع	Jamac	Wadar
095	جريدة	Jariidad	Wargeys
096	جواب	Jawaab	Warcelin
097	جيل	Jiil	Fac
098	الجمعة	jimco	Lamme, hakis
099	جهلاء	Juhalo	Waxmagarato
100	جملة	Jumlo	Weedh
101	كامل	Kaamil	Buuxa, dhameystiran,
102	كلمة	Kalmad	Erey
103	خرج	Khaarajin	Dilid
104	خاص	Khaas	Gaar
105	خبير	Khabiir	Waaya-arag, xeeldheere
106	خط	Khad	Hanqaas,
107	خفيف	Khafiif	Fudeyd
108	غلط	Khalad	Gef
109	خلق	Khalqi	Uumane(uun)
110	الخميس	Khamiis	case, hakibilow
111	خسارة	khasaaro	Waxyeelo
112	خطر	Khatar	Halis
113	ختم	Khatimid	Gunaanudid, gebagebeyn, afmeerid,
114	خير	Kheyr	Samaan, wanaag
115	خبرة	Khibrad	Waaya-aragnimo, xeeldheeri
116	خلاف	Khilaaf	Ismaandhaaf, ismariwaa,
117	خيانة	Khiyaano	Hagar
118	كراهية	Kiraaheysi	Necbeysi
119	كل	Kulli	Dhamaan, idil, gebi, giddi
120	كربة	Kurbo	Walbahaar, walwal,
121	لكن	Laakiin	Haseyeeshe
123	ليل	Leel	Habeen, cawo
124	لغة	Luuqad	Af
125	مال	Maal	Hanti
126	معلم	Macalin	Baraa(bare)
127	مع السلامة	Macasalaama	Nabadey
128	معلومات	Macluumaad	Wacaal
129	مدرسة	Madraso	Dugsi
130	ملعقة	Malcaqad	Qaaddo
131		Mamnuuc	Reebane
132	منصب	Mansab	Jago
133	المغرب	Maqrib	Fiid
134	مرة	Mar	Kol, jeer, goor, gudub, moodid
135	مرق	Maraq	Fuud
136	مروحة	Marwaxad	Babbiso
137		Masdar	İl, raadraac
138	مشغول	Mashquul	Hawlanaan
139		Masiir	Aayatiin
140	مسح	Masixid	Tirtirid
141	مصلحة	Maslaxad	Dan
142	مسؤولية	Masuuliyad	Xil,
143	معني	Micno	Ujeed, ulajeed
144	مدية	Middi	Toorey, bilaabo
145	ميزان	Miisaamid	Beegid
146	ملح	Milix	Cusbo
147	موجة	Mowjad	Hir
148	مظاهرات	Mudaaharaad	Banaanbax, isusoobax, dibadbax,
149	مجتمع	Mujtamac	Bulsho
150		Mukhaabaraad	Sirdoon, wardoon
151		Mukhaaddaraad	Maandooriye
152	مصطلح	Musdalax	Ereybixin
153	مشكلة	Mushkilo	Dhibaato,
154		Mushtar	Cirjeex, cirjiir
155	مصيبة	Musiibo	Hoog
156	مستقبل	Mutaqbal	timaaddo
157	نادر	naadir	Dhif
158	نفس	Naf	Rubud
159	نسب	Nasab	Abtirsi, aji,
160	نصيب	Nasiib	Ayaan, doobir, dhur, cawo
161	نصيحة	Nasteexo	Waano, caqlicelin, talo
162	نواحي	Nawaaxi	Hareero
163	نظام	Nidaam	Hab, habdhis,
164	نية	Niyad	Nabdi
165	نوع	Nooc	Jaad, cayn, sinji
166	نقصان	Nuqsaan	Dhinnaan, qabyo
167	نصف	Nus	Bar,
168		Nus	Bar
169	نور	Nuur	Iftiin
170	وفاء	Oofin	Balan fulin,
171	أوام	Oon	Haraad
172	أولاد	Owlaad	Ubad
173		Owlaad	Ubad
174	أخذ	Qaadid	Usid
175	قاموس	Qaamuus	Abwaan
176	قبر	Qabri	Xabaal
177	تقدير	Qaddarin	Tixgalin
178	غذاء	Qado	Dharaarad, harimo
179	قلب	Qalbi	Wadne
180	اقناع	Qancin	Dhaadhicin
181	غني	Qani	Hodan
182	قرابة	Qaraabo	Xigto, sokeye,
183		Qaraar	Go’aan
184	غريب	Qariib	Dool
185	قصد	Qasdi	Ujeeddo
186	قيمة	Qiimo	Abdo
187	قصة	Qiso	sheeko
188	قوة	Quwad	Awood
189	راد	Raadin	Fadid
190		Rasaas	xabbad
191	ربا	Ribo	dulsaar
192	رياء	Riyo	hilimo
193		Rubuc	Waax
194	روح	Ruux	Qudh
195	ساعة	Saacad	Gooreyso, goorsheegto,
196	مساعدة	Saacidid	Garab istaagid, gacan qabasho, kaalmeyn,
197	زائد	Saaid	Aad,
198	صاحب	Saaxiib	Widaay
199	السبت	Sabti	Sade, sooroga
200	صدر	Sadri	Xabad
201	سفر	Safar	Geeddi,
202	صف	Safid	Tixid
203	سفير	Safiir	Danjire
204	سهل	Sahal	Fudud
205	سخاء	Sakhi	Deeqsi
206	سلام	Salaan	Bariidin
207	سماء	Samad	Cir
208	صبر	Samir	Dulqaad,
209		Samo	Cir
210	صنعة	Sanco	Farsamo
211		Sanco	Farsamo
212	سمك السردين	Sardiin	Huduf
213	صور	Sawir	Muuqaal, muuq
214	صحافة	Saxaafad	Warfaafin, warfidin,
215		Saxaro	udo
216	شاهد	Shaahid	Goobjooge,
217	شعب	Shacab	Dadweyne
218	شخص	Shakhsi	Qof,
219	شخصية	Shakhsiyad	Qofnimo
220	شكل	Shakli	Qaab
221	شر	Shar	Xumaan
222	شرع	Sharci	Xeer
223	شريفة	Shariifad	Qaafo
224	شيء	Shay	wax
225	صفة	Sifo	Tilmaan
226	زنا	Sino	Gogoldhaaf
227		Sixir	Falfal
228	زيادة	Siyaado	Koror,
229	زيارة	Siyaarasho	Booqasho
230	سعي	Socod	Dareer
231	سؤال	Suaal	Weydiin
232	صباح	subax	Aroor
233		Sulux	Heshiis
234		Suuli	Musqul
235	صحفي	Suxufi	Wariye
236	سحور	Suxuur	Hiraab
237	تاجر	Taajir	Hodan
238	تبرعات	Tabarucaad	Taakulo
239	تعدي	Tacaddi	Xadgudub
240	تعليم	Tacliin	Waxbarasho
241		Tacriif	Qeex
242	تعزية	Tacsi	Baroordiiq
243	تهنئة	Tahniyad	Hambalyo
244	الثلاثاء	Talaado	Agaagax, lamtuke
245	تربية	Tarbiyo	Barbaarin
246	ترجمة	Tarjumid	Afrogid
247		Tawrad	kacaan
248		Taxliil	Dhiraandhiris, falanqeyn, gorfeyn, faaqidaad, qaadaadhig
249	تجربة	Tijaabin	iskuday
250		Tumun	Fallar
251	توافق	Waafaqid	Raacid
252		Waasac	Balaaran
253	وطن	Waddan	Dal
254	توجه	Wajahid	Foodsaarid,
255	وقت	Waqti	Xilli, goor, ammin, milay
256	وسخ	Wasakh	Uskag, dusukh
257	حضور	Xaadirid	Imaansho
258	حاجة	Xaajo	Dan, arrin, talo
259		Xaalad	Sah
260	حد	Xad	Soohdin
261	حفظ	Xafidid	Dhawrid, ilaalin,
262		Xamilid	Adkeysi, gegsi
263	حنان	Xannaano	Daryeel
264	حق	Xaq	Gar
265	حقيقة	Xaqiiqo	Dhab
266	حيوان	Xayawaan	Sankuneefle, nafley
267	حساب	Xisaabin	Tirin
268	حكم	Xukun	Talis,
269	حرمة	Xurmo	Milgo, Muuno, xushmo
270	يوم	Yoon	Maalin

Sidaad ka aragtaan halkan lama dhihi karo ereyada carbeed ee ergan in ay yihiin kuwo buuxiyay boos banaan, taas oo la ulajeed ah  ilbaxnimo maqnayd iyo garasho dhinnayd ayay keeneen dadyowga ku hadla afka carbeed. Waa ay jirtaa erey obadan oo boosbuuxis ah ee aan ahayn boosdurjin ama barabixis, sida siyaasad ama diin, ama ereyada nolosha cusub tan iyo bilowgii isqabqabsigii saldanadihii taas oo sababtay in loo dabco gumeysigii, gumeysigaas ayaa keenay dalkan erey oku cusub nolosha sida warshadaha casriga iyo waxay soo saaraan, wixii xigayna waan ognahay oo afkii oo aan la isku raacsaneyn far lagu qoro, dadkii oo dhibaato is xigxigta ka bixi waayay, iwm.

Gunaanud

Labada af ee bahwadaagga ah waxaa lagu sheegaa in Afka Soomaaligu uu ka weynyahay Afka Carbeed, qiyaasta la bixiyana waa in Af-Soomaaligu saldhigtay qarnigii 1aad ama 2aad ee miilaaddiga, halka Af-Carabiguna uu ka dambeyay 3,4 amaba 5 qarni. Halkan tusaalooyin waxaa noogu filan in Af-Soomaaligu uu ku badanyahay laba shibbanaha, yacni waxa carabtu ay u taqaano “thunaai”, sida: deg, gal, bax, riix, joog, jir, cun, dur, dir, naq, rar, roob, cir, dhul, bad, laf, bal, buul, biib, duul, dal, hag, hoog, hur, taag, tag, tuur, tiir, tol, beel, leeb, guul, yar, roon, rif, tif, dhab, dhal, dood, dan, tar, jab, jiin, fac, fil, kuul, kal, shin, haad, qudh, cab, jiif, jug, baal, sah, gar, goob, meel, goor, gan, duur, jiq, jaal, daan, iwm. Halka carabigana ay ku badanyihiin “thulaathiga” yacni saddex shibbanaha, sida: saqiir, kabiir, waqti, zaman, shahr, sulxi, qitaal, waddan, calam, makaan, madhar, lahm, nazal, dakhal, kharaj, dakhdi, xadar, rukni, shajara, nabaat, arsal, dufr, nasr, baxr, walad, halaak, ..iwm.

Ugu dambeyn waxaan ku soo afmeerayaa af-Soomaaliga iyo xiriirada ka dhexeya afafka kale gaar ahaan kuwa ay bahwadaagga yihiin waxaa loo baahanyahay in cilmibaaris badan lagu sameyo, haddaysan dhicin sidaas waxaa badanaya dadyow kale ee sameyay cilmibaarista afkooda inay ku dhiirtaan beenabuuro ama xagaleegyo(perspectives) ka dhan ah afkeena.